Soms heeft een bepaald exemplaar van een op zichzelf niet bijzonder boek toch iets extra's waardoor het verzamelwaardig wordt - of stof oplevert voor mijn boekenblog. Gesigneerde boeken, al dan niet met een korte opdracht, zijn tegenwoordig te koop bij de boekhandel voor ieder die er een half uur in de rij bij de tafel van de auteur voor over heeft. Voor een oud boek daarentegen heeft het wel degelijk iets te betekenen als het door de schrijver aan een, met name genoemde, vriend is opgedragen, vooral als die vriend maatschappelijke of culturele betekenis heeft gehad. Andere factoren die een boek verheffen boven zijn soortgenoten: aantoonbaar (ex libris, naam) afkomstig uit de boekenkast van een bekend persoon; auteursexemplaar met aantekening van wijzigingen voor eventuele herdruk; toevoegingen als recensies of brieven.
Het boek dat ik vandaag hier bespreek heeft van alles een beetje. De titel luidt "Naamlijst van Gemeenten, Bewoonde oorden en Huizengroepen in Nederland", en het is samengesteld Ph.G. Rapp, een ex-militair die hoofd is van de administratie bij de Topographische Inrichting - een rijksdienst, het boek is dan ook gedrukt bij de Algemeene Landsdrukkerij, en het auteursrecht berust bij de Staat der Nederlanden.
Tot zover niet echt veel bijzonders, ware het niet dat de titel vooraf wordt gegaan door de waarschuwing "Voorloopige uitgave, met machtiging van den Minister van Oorlog" en dat op de titelpagina twee jaartallen worden vermeld. Eerst de datering 1925; daaronder de mededeling "Nader bewerkt ... door de interdepartementale commissie ...October 1925" (Door een vorige eigenaar is deze mededeling rood omrand !), en onderaan het jaartal waarin het boekje daadwerkelijk is verschenen, 1927.
Uit deze titelpagina, het Voorbericht en het voorin het boek opgenomen verslag van genoemde interdepartementale commissie valt de volgende reconstructie te maken:
Als samensteller Rapp begin april 1925 zijn werkzaamheden heeft voltooid en meent dat zijn kopij naar de drukker kan, ontstaat op hoog (regerings)niveau onzekerheid over de spelling. Dan gebeurt wat gewoonlijk gebeurt in een dergelijk geval: er wordt een commissie ingesteld. Deze doet al in september 1925 verslag van haar bevindingen, en stelt een aantal wijzigingen voor. De zaak ligt kennelijk nogal gevoelig, de minister draalt met zijn beslissing, en uiteindelijk verschijnt dan in 1927 deze voorlopige uitgave - een voorzichtig ja tegen de conclusies van de commissie.
Los in het boek zit een aanbiedingsfolder uit 1928, waarin het boekje wordt aangeboden voor f 1,75.
Maar dan de verrassing: op het schutblad is een gestencild briefje geplakt, dat de Minister van Oorlog zich op 26 maart 1928 alweer heeft bedacht: de spelling van de Naamlijst mag niet meer worden gevolgd !
We hebben hier dus te maken met een boekje dat onder meer bedoeld was om orde te scheppen in de spellingchaos, dat gedurende één jaar de norm aangaf, en daarna weer in de ban werd gedaan. Je zal in die tijd maar ambtenaar zijn ...
Het wordt nog interessanter. Vooraanstaand lid van de driehoofdige spellingscommissie was Dr. A. Beets, taalkundige, redacteur van het WNT. Voorzitter was de beroemde geograaf Dr. A.A. Beekman. Beiden werden dus door de minister geschoffeerd toen deze de Naamlijst-spelling verbood.
In mijn exemplaar van de Naamlijst staat de naam van de eigenaar: A. Beets. En er lag een brief in, van Beekman aan Beets. Een brief uit 1937, die gaat over een diepgaand conflict van Beekman met het Koninklijk Nederlandsch Aardrijkskundig Genootschap - vrijwel zeker nog een nasleep van de spellingstrijd.
Een mooier voorbeeld van een boek met verrassende extra's ben ik zelden tegengekomen.
Dit was Boekblog 2
SNARK
Geen opmerkingen:
Een reactie posten